Punjab Lecturer Cadre (Punjabi) - 25 Days Master Study Plan

?️ Phase 1: Unit-Wise Daily Lecture Schedule (Days 1 to 20)

? Unit 1: ਭਾਸ਼ਾ, ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ, ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਪੀ

• Day 1 (Lecture 01): ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ, ਸਰੂਪ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ; ਭਾਸ਼ਾ, ਸਮਾਜ, ਸਭਿਆਚਾਰ ਤੇ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਸੰਬੰਧ; ਭਾਸ਼ਾ, ਉਪਭਾਸ਼ਾ ਤੇ ਲਿਪੀ ਦਾ ਨਿਖੇੜ; ਆਧੁਨਿਕ ਭਾਰਤੀ ਆਰੀਆ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ ਆਰੰਭ ਤੇ ਵਿਕਾਸ।

• Day 2 (Lecture 02): ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ (ਸਰੂਪ ਤੇ ਖੇਤਰ); ਪੰਜਾਬੀ ਧੁਨੀ ਵਿਗਿਆਨ (ਸਵਰ, ਵਿਅੰਜਨ, ਅੱਖਰ, ਸੁਰ/Tone, ਬਲ, ਤਾਨ, ਸੰਗਮ); ਵਾਕ ਵਿਗਿਆਨ ਤੇ ਅਰਥ ਵਿਗਿਆਨ; ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਪੀ ਦਾ ਨਿਕਾਸ, ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ ਨਾਲ ਅੰਤਰ-ਸੰਬੰਧ।

? Unit 2: ਸਾਹਿਤ, ਸਾਹਿਤ ਰੂਪ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ

• Day 3 (Lecture 03): ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ, ਸਰੂਪ ਤੇ ਤੱਤ; ਸਾਹਿਤ, ਸਾਹਿਤ ਵਿਗਿਆਨ ਤੇ ਸਾਹਿਤ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਨਿਖੇੜ; ਮੱਧਕਾਲੀ ਸਾਹਿਤ ਰੂਪ (ਸ਼ਬਦ, ਸਲੋਕ, ਕਾਫੀ, ਬਾਰਾਮਾਹ, ਸੀਹਰਫ਼ੀ, ਕਿੱਸਾ, ਵਾਰ, ਜੰਗਨਾਮਾ, ਜਨਮਸਾਖੀ)।

• Day 4 (Lecture 04): ਆਧੁਨਿਕ ਸਾਹਿਤ ਰੂਪ (ਗੀਤ, ਨਜ਼ਮ, ਗ਼ਜ਼ਲ, ਰੁਬਾਈ, ਹਾਇਕੂ, ਨਾਵਲ, ਕਹਾਣੀ, ਨਾਟਕ, ਇਕਾਂਗੀ, ਨਿਬੰਧ, ਸਫ਼ਰਨਾਮਾ, ਜੀਵਨੀ, ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ, ਰੇਖਾ ਚਿੱਤਰ); ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ (ਕਾਲ ਵੰਡ ਤੇ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ); ਸਾਹਿਤਕ ਲਹਿਰਾਂ (ਰੁਮਾਂਸਵਾਦ, ਯਥਾਰਥਵਾਦ, ਪ੍ਰਗਤੀਵਾਦ, ਪ੍ਰਯੋਗਵਾਦ, ਜੁਝਾਰਵਾਦ, ਨਵ-ਰਹੱਸਵਾਦ)।

? Unit 3: ਸਾਹਿਤ ਆਲੋਚਨਾ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਆਲੋਚਨਾ

• Day 5 (Lecture 05): ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਤੇ ਕਾਵਿ-ਸਿਧਾਂਤ (ਰਸ, ਅਲੰਕਾਰ, ਧੁਨੀ, ਰੀਤੀ, ਵਕਰੋਕਤੀ, ਔਚਿਤਯ); ਪੱਛਮੀ ਸਾਹਿਤ-ਚਿੰਤਨ (ਮਾਰਕਸਵਾਦ, ਸੰਰਚਨਾਵਾਦ, ਮਨੋਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣਵਾਦ, ਉੱਤਰ-ਆਧੁਨਿਕਤਾ)।

• Day 6 (Lecture 06): ਪੰਜਾਬੀ ਆਲੋਚਨਾ ਦਾ ਆਰੰਭ, ਵਿਕਾਸ, ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਤੇ ਸੀਮਾਵਾਂ; ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਆਲੋਚਕਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਧਿਐਨ: ਸੰਤ ਸਿੰਘ ਸੇਖੋਂ, ਕਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ, ਡਾ. ਹਰਿਭਜਨ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਅਤਰ ਸਿੰਘ।

? Unit 4: ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਫ਼ੀ ਕਾਵਿ ਧਾਰਾ ਅਤੇ ਗੁਰਮਤਿ ਕਾਵਿ ਧਾਰਾ

• Day 7 (Lecture 07): ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਫ਼ੀ ਕਾਵਿ ਧਾਰਾ (ਆਰੰਭ, ਵਿਕਾਸ ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ); ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੂਫ਼ੀ ਕਵੀ: ਬਾਬਾ ਫ਼ਰੀਦ, ਵਜੀਦ, ਸ਼ਾਹ ਹੁਸੈਨ, ਬੁੱਲ੍ਹੇ ਸ਼ਾਹ, ਸੁਲਤਾਨ ਬਾਹੂ ਅਤੇ ਗੁਲਾਮ ਫ਼ਰੀਦ।

• Day 8 (Lecture 08): ਗੁਰਮਤਿ ਕਾਵਿ ਧਾਰਾ (ਆਰੰਭ, ਵਿਕਾਸ ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ); ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ (ਸੰਪਾਦਨ-ਕਲਾ ਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਪੱਖ); ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਗੁਰੂ ਕਵੀ (ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਤੋਂ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਤੱਕ) ਅਤੇ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀਆਂ ਵਾਰਾਂ।

? Unit 5: ਪੰਜਾਬੀ ਕਿੱਸਾ ਕਾਵਿ ਧਾਰਾ ਅਤੇ ਬੀਰ ਵਾਰ / ਜੰਗਨਾਮਾ ਕਾਵਿ ਧਾਰਾ

• Day 9 (Lecture 09): ਪੰਜਾਬੀ ਕਿੱਸਾ ਕਾਵਿ ਧਾਰਾ (ਆਰੰਭ, ਵਿਕਾਸ ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ); ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਿੱਸਾਕਾਰ: ਦਮੋਦਰ, ਵਾਰਸ ਸ਼ਾਹ, ਹਾਸ਼ਮ ਸ਼ਾਹ ਅਤੇ ਕਾਦਰਯਾਰ।

• Day 10 (Lecture 10): ਪੰਜਾਬੀ ਬੀਰ ਕਾਵਿ (ਵਾਰ ਅਤੇ ਜੰਗਨਾਮਾ ਪਰੰਪਰਾ); ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਾਰਕਾਰ: ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ (ਚੰਡੀ ਦੀ ਵਾਰ), ਨਜਾਬਤ; ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਜੰਗਨਾਮਾਕਾਰ: ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦ।

? Unit 6: ਆਧੁਨਿਕ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ

• Day 11 (Lecture 11): ਆਧੁਨਿਕ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਪਿਛੋਕੜ, ਆਰੰਭ, ਵਿਕਾਸ ਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਬੋਧ; ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰੁਝਾਨ (ਆਦਰਸ਼ਵਾਦੀ, ਯਥਾਰਥਵਾਦੀ, ਪ੍ਰਗਤੀਵਾਦੀ, ਜੁਝਾਰਵਾਦੀ, ਨਾਰੀ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਦਲਿਤ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ); ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਵੀ (ਭਾਗ 1): ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ, ਪ੍ਰੋ. ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ, ਧਨੀ ਰਾਮ ਚਾਤ੍ਰਿਕ, ਪ੍ਰੋ. ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਪ੍ਰੀਤਮ, ਬਾਵਾ ਬਲਵੰਤ।

• Day 12 (Lecture 12): ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਵੀ (ਭਾਗ 2): ਡਾ. ਹਰਿਭਜਨ ਸਿੰਘ, ਸ਼ਿਵ ਕੁਮਾਰ ਬਟਾਲਵੀ, ਪਾਸ਼, ਸੰਤ ਰਾਮ ਉਦਾਸੀ, ਡਾ. ਜਗਤਾਰ, ਸੁਰਜੀਤ ਪਾਤਰ, ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ; ਸਮਕਾਲੀ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਨਵੇਂ ਝੁਕਾਅ।

? Unit 7: ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕ, ਇਕਾਂਗੀ ਅਤੇ ਰੰਗਮੰਚ

• Day 13 (Lecture 13): ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕ ਤੇ ਇਕਾਂਗੀ (ਆਰੰਭ, ਵਿਕਾਸ, ਪੜਾਅ ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ); ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਨਾਟਕਕਾਰ: ਆਈ.ਸੀ. ਨੰਦਾ, ਸੰਤ ਸਿੰਘ ਸੇਖੋਂ, ਹਰਚਰਨ ਸਿੰਘ, ਬਲਵੰਤ ਗਾਰਗੀ।

• Day 14 (Lecture 14): ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਨਾਟਕਕਾਰ (ਸਮਕਾਲੀ): ਚਰਨਦਾਸ ਸਿੱਧੂ, ਅਜਮੇਰ ਔਲਖ, ਆਤਮਜੀਤ, ਸਵਰਾਜ ਬੀਰ; ਸਮਕਾਲੀ ਰੁਝਾਨ; ਪੰਜਾਬੀ ਰੰਗਮੰਚ ਦਾ ਆਰੰਭ, ਵਿਕਾਸ, ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ।

? Unit 8: ਪੰਜਾਬੀ ਵਾਰਤਕ (ਮੱਧਕਾਲੀ, ਆਧੁਨਿਕ ਅਤੇ ਸਮਕਾਲੀ)

• Day 15 (Lecture 15): ਮੱਧਕਾਲੀ ਵਾਰਤਕ: ਆਰੰਭ ਤੇ ਵਿਕਾਸ; ਜਨਮਸਾਖੀ ਪਰੰਪਰਾ (ਪੁਰਾਤਨ, ਮਿਹਰਬਾਨ, ਭਾਈ ਬਾਲਾ), ਗਿਆਨ ਰਤਨਾਵਲੀ, ਗੁਰ ਬਿਲਾਸ, ਗੋਸ਼ਟਾਂ।

• Day 16 (Lecture 16): ਆਧੁਨਿਕ ਤੇ ਸਮਕਾਲੀ ਵਾਰਤਕ: ਵੰਨਗੀਆਂ (ਨਿਬੰਧ, ਜੀਵਨੀ, ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ, ਸਫ਼ਰਨਾਮਾ, ਰੇਖਾ ਚਿੱਤਰ); ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਾਰਤਕਕਾਰ: ਪ੍ਰੋ. ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ, ਪ੍ਰਿੰ. ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ, ਗੁਰਬਖਸ਼ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰੀਤਲੜੀ, ਬਲਵੰਤ ਗਾਰਗੀ, ਕੁਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਕਾਂਗ, ਨਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕਪੂਰ।

? Unit 9: ਆਧੁਨਿਕ ਪੰਜਾਬੀ ਗਲਪ (ਨਾਵਲ ਅਤੇ ਕਹਾਣੀ)

• Day 17 (Lecture 17): ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲ: ਆਰੰਭ, ਵਿਕਾਸ, ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰੁਝਾਨ ਤੇ ਸਮਕਾਲੀ ਝੁਕਾਅ; ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਨਾਵਲਕਾਰ: ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ, ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਕੰਵਲ, ਗੁਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ, ਦਲੀਪ ਕੌਰ ਟਿਵਾਣਾ, ਰਾਮ ਸਰੂਪ ਅਣਖੀ, ਕਰਮਜੀਤ ਕੁੱਸਾ, ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ, ਮਨਮੋਹਨ ਬਾਵਾ।

• Day 18 (Lecture 18): ਆਧੁਨਿਕ ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀ: ਆਰੰਭ, ਵਿਕਾਸ, ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰੁਝਾਨ (ਦੇਸ਼-ਵੰਡ, ਯਥਾਰਥਵਾਦੀ, ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ, ਦਲਿਤ/ਨਾਰੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ); ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਹਾਣੀਕਾਰ: ਸੁਜਾਨ ਸਿੰਘ, ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਦੁੱਗਲ, ਕੁਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਵਿਰਕ, ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਧੀਰ, ਅਜੀਤ ਕੌਰ, ਪ੍ਰੇਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼, ਵਰਿਆਮ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ, ਮਨਿੰਦਰ ਕਾਂਗ, ਸੁਖਜੀਤ।

? Unit 10: ਲੋਕਧਾਰਾ, ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ

• Day 19 (Lecture 19): ਲੋਕਧਾਰਾ (ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ, ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ, ਤੱਤ); ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ ਦੀਆਂ ਵੰਨਗੀਆਂ; ਪ੍ਰਗਟਾਅ ਵਿਧੀਆਂ: ਲੋਕ ਗੀਤ, ਲੋਕ ਕਥਾ, ਲੋਕ ਵਿਸ਼ਵਾਸ, ਸੰਸਕਾਰ (ਜਨਮ, ਵਿਆਹ, ਮੌਤ), ਤਿਉਹਾਰ, ਲੋਕ ਨਾਟ, ਲੋਕ ਨਾਚ, ਲੋਕ ਕਲਾਵਾਂ; ਲੋਕ ਧੰਦੇ, ਗਹਿਣੇ, ਪਹਿਰਾਵਾ ਤੇ ਖੇਡਾਂ।

• Day 20 (Lecture 20): ਸਭਿਆਚਾਰ ਤੇ ਸਭਿਅਤਾ ਦਾ ਨਿਖੇੜ; ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਰੂਪਾਂਤਰਣ; ਸਭਿਆਚਾਰ, ਸਮਾਜ ਤੇ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਸੰਬੰਧ; ਭੂਗੋਲ, ਆਰਥਿਕਤਾ, ਧਰਮ ਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ; ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਪਛਾਣ ਚਿੰਨ੍ਹ।